Ks. Jaros\u0142aw Ferenc: LUTERANIZM \u2013 ODRZUCENIE AUTORYTETU KO\u015aCIO\u0141A I POKUSA SUBIEKTYWIZMU<\/p>\n\n\n\n
Po arianizmie g\u0142\u00f3wn\u0105 herezj\u0105, kt\u00f3ra uderzy\u0142a w Ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142a si\u0119 herezja luteranizmu z 1517 roku. Papie\u017c Leon X zupe\u0142nie zlekcewa\u017cy\u0142 ci\u0105g wydarze\u0144, rozpocz\u0119tych od przybicia s\u0142ynnych 95 tez na drzwiach katedry w Wittenberdze. Zaistnia\u0142e \u201ek\u0142opoty\u201d, b\u0119d\u0105ce pocz\u0105tkiem \u015bmiertelnie gro\u017anej rewolucji uzna\u0142 za zwyk\u0142\u0105 k\u0142\u00f3tnie mnich\u00f3w. W historii Ko\u015bcio\u0142a rzadko zdarza\u0142o si\u0119, w tak wielkim stopniu, lekcewa\u017cenie nadci\u0105gaj\u0105cych niebezpiecze\u0144stw. Leon X \u201eb\u0119d\u0105c cz\u0142owiekiem z natury lekkomy\u015blnym oraz weso\u0142ym, nie zmieni\u0142 swego trybu \u017cycia i w dalszym ci\u0105gu bezmy\u015blnie oddawa\u0142 si\u0119 doczesnym rozrywkom, nawet kiedy rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 burza, kt\u00f3ra oderwa\u0142a od Stolicy Rzymskiej jedn\u0105 trzeci\u0105 Europy. Pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem prawdziwy syn renesansu, otoczony przez swych artyst\u00f3w, poet\u00f3w, muzyk\u00f3w komediant\u00f3w, b\u0142azn\u00f3w i r\u00f3\u017cnego rodzaju pochlebc\u00f3w, z przera\u017caj\u0105c\u0105 nonszalancj\u0105 rzuca\u0142 si\u0119 w wir \u015bwiatowego \u017cycia, nie troszcz\u0105c si\u0119 o to, czy jego rozrywki przystoj\u0105 roli przyw\u00f3dcy duchowego\u201d.[1]<\/a> Z powodu zaistnia\u0142ych niesprzyjaj\u0105cych czynnik\u00f3w, na rozw\u00f3j wydarze\u0144 nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107. Lawina rewolucji lutera\u0144skiej uderzy\u0142a z ca\u0142\u0105 moc\u0105, w same fundamenty Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Herezja Marcina Lutra nie dotyczy\u0142a sprzeciwu wobec nadu\u017cy\u0107 i skandali obecnych w Ko\u015bciele w dobie Renesansu, poniewa\u017c sprzeciw wobec z\u0142a obecnego w Ko\u015bciele ci\u0105gle by\u0142 obecny i prowadzi\u0142 do jego reformy i uzdrowienia. Skandale i niemoralne post\u0119powanie hierarchii ko\u015bcielnej sta\u0142o si\u0119 jedynie pretekstem do og\u0142oszenia zasady swobodnej interpretacji i zerwania wi\u0119zi z Ko\u015bcio\u0142em. W dobie saeculum obscurum<\/em> w Ko\u015bciele by\u0142 silny nurt reformatorski reprezentowany przez opat\u00f3w z Cluny, \u015bw. Franciszka z Asy\u017cu, \u015bw. Dominika, \u015bw. Katarzyny ze Sieny i innych. Ci wybitni i \u015bwi\u0119ci katolicy, zdaj\u0105cy sobie spraw\u0119 z powagi zagro\u017ce\u0144, nie wyobra\u017cali sobie jednak, aby szuka\u0107 prawdy bo\u017cej bez aprobaty Ko\u015bcio\u0142a. W XI wieku Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 ha\u0144biony przez dwie plagi: symoni\u0119 i raka zepsucia sodomskiego. \u015aw. Piotr Damiani zepsucie moralne w Ko\u015bciele por\u00f3wnywa\u0142 do krwio\u017cerczej bestii szalej\u0105cej w owczarni Chrystusa<\/em>. W czasie niewoli awinio\u0144skiej panowa\u0142 powszechny chaos i dezorientacja. Cz\u0119sto bywa\u0142o i tak, \u017ce w jednym miasteczku w\u0142adz\u0119 duchow\u0105 sprawowa\u0142o dw\u00f3ch innych papie\u017cy, biskup\u00f3w i proboszcz\u00f3w a ka\u017cdy katolik by\u0142 przynajmniej przez jednego z papie\u017cy ekskomunikowany. Nic dziwnego, \u017ce w tym czasie religia katolicka sta\u0142a si\u0119 obiektem kpin nawet ze strony \u017cyd\u00f3w i muzu\u0142man\u00f3w. \u015aw. Katarzyna ze Sieny jest tu znakomitym przyk\u0142adem stanowczego sprzeciwu wobec upadku dokonuj\u0105cego si\u0119 w Ko\u015bciele. Pisa\u0142a listy do papie\u017ca Grzegorza XI, w kt\u00f3rych ukazywa\u0142a przera\u017caj\u0105cy stan duchowie\u0144stwa, nie szcz\u0119dzi\u0142a w nich s\u0142\u00f3w krytyki wobec papie\u017ca, kt\u00f3rego uznawa\u0142a za zbyt spolegliwego, ale w ostrych s\u0142owach wyra\u017ca\u0142a si\u0119 jej mi\u0142o\u015b\u0107 do papie\u017ca i Ko\u015bcio\u0142a.[2]<\/a> Znana jest tre\u015b\u0107 jej listu skierowanego do jednego z pra\u0142at\u00f3w: \u201ePasterze odurzeni mi\u0142o\u015bci\u0105 w\u0142asn\u0105 \u015bpi\u0105 snem chciwo\u015bci i nieczysto\u015bci. S\u0105 tak upojeni pych\u0105, \u017ce nie czuj\u0105 i nie widz\u0105, \u017ce Szatan, piekielny wilk, zabija \u017cycie \u0142aski w nich oraz w ich poddanych. (\u2026) Widz\u0119, \u017ce przez milczenie \u015bwiat jest zepsuty, a Oblubienica Chrystusowa poblad\u0142a, bo wyssano z niej krew\u201d.[3]<\/a> Jednak te wszystkie przejawy zepsucia i nadu\u017cycia w\u0142adzy duchownych, nie doprowadzi\u0142y do powstania herezji ani kryzysu, nie dokona\u0142o si\u0119 zerwanie hermeneutyki ci\u0105g\u0142o\u015bci, Tradycja katolicka z jej prawowiern\u0105 wiar\u0105, pomimo praktycznych zawirowa\u0144, zosta\u0142a zachowana. Je\u017celi \u201eocalony zostaje dogmat, ca\u0142a praktyka jest uratowana: zasada \u015bwi\u0119to\u015bci pozostaje nietkni\u0119ta.\u201d[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n Na pocz\u0105tku XVI wieku Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mia\u0142 ju\u017c tyle szcz\u0119\u015bcia. Luter wobec skandali obecnych w Ko\u015bciele, poszed\u0142 zupe\u0142nie inn\u0105, dot\u0105d nie znan\u0105 drog\u0105. Zakonnik z Wittenbergii zanegowa\u0142 zasad\u0119 i fundament na kt\u00f3rym Ko\u015bci\u00f3\u0142 si\u0119 opiera\u0142, zasad\u0119 boskiego pochodzenia autorytetu Ko\u015bcio\u0142a. Pismo \u015awi\u0119te i Tradycja \u201es\u0105 dla wierz\u0105cego autorytatywne wy\u0142\u0105cznie dlatego, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 <posiada Pismo> nie tylko w wymiarze materialnym i filologicznym, lecz posiada te\u017c w\u0142a\u015bciwe znaczenie Biblii i Tradycji, kt\u00f3re w ramach historycznego procesu stopniowo odkrywa i ujawnia\u201d[5]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Luter neguj\u0105c zasad\u0119 o boskim pochodzeniu Ko\u015bcio\u0142a, wprowadzi\u0142 gro\u017an\u0105 zasad\u0119 subiektywizmu, daj\u0105c w r\u0119ce wierz\u0105cych Bibli\u0119 do dowolnego i indywidulnego interpretowania. Po\u015brednictwo Ko\u015bcio\u0142a i Tradycji zosta\u0142o odrzucone. Pozosta\u0142a sama Biblia z jej interpretacj\u0105 uzale\u017cnion\u0105 od prywatnego \u015bwiat\u0142a i dora\u017anych odczu\u0107. R\u00f3wnie\u017c sumienie zosta\u0142o uniezale\u017cnione od nauczania Ko\u015bcio\u0142a, co kilka wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej zosta\u0142o rozwini\u0119te w filozoficznej my\u015bli Kanta. Sumienie jako autonomiczna instancja cz\u0142owieka niezale\u017cna od jakiegokolwiek zewn\u0119trznego prawodawcy. Indywidualne odczucie nacechowane intensywno\u015bci\u0105 staje si\u0119 podstaw\u0105 do w\u0142asnych przekona\u0144. W luteranizmie subiektywne odczucie nazywane jest wiar\u0105 i traktowane jako bezpo\u015bredni dar \u0142aski. Zasada autonomicznego sumienia pozbawia prawdy wiary jakiejkolwiek wiarygodno\u015bci, gdy\u017c prawdy te s\u0105 obalane b\u0105d\u017a akceptowane w zale\u017cno\u015bci od indywidualnego s\u0105du. Wiara przestaje by\u0107 pozytywn\u0105 odpowiedzi\u0105 na Bo\u017ce Objawienie, przylgni\u0119ciem i uznaniem prawd wiary jako obiektywnej rzeczywisto\u015bci. Wraz ze zniesieniem katolickiej zasady boskiego autorytetu Ko\u015bcio\u0142a, zostaj\u0105 zniesione r\u00f3wnie\u017c dogmaty wiary, je\u017celi bowiem kt\u00f3ry\u015b z z dogmat\u00f3w nadal by obowi\u0105zywa\u0142, to nie moc\u0105 autorytetu Ko\u015bcio\u0142a lecz moc\u0105 subiektywnego odczucia. Zatem nic dziwnego, \u017ce dogmaty wiary w luteranizmie zosta\u0142y odrzucone, gdy\u017c ich \u017ar\u00f3d\u0142o, autorytet Ko\u015bcio\u0142a zosta\u0142 zanegowany. Samo poj\u0119cie wiary w luteranizmie jest naznaczone herezj\u0105, poniewa\u017c prawdy wiary nie s\u0105 uznawane za prawdziwe dlatego, \u017ce zosta\u0142y nam dane przez Objawienie \u2013 z g\u00f3ry, ale dlatego, \u017ce odpowiadaj\u0105 naszym subiektywnym przekonaniom. W konsekwencji to nie przedmiot naszej wiary wymusza afirmacj\u0119, lecz nasza afirmacja nadaje warto\u015b\u0107 przedmiotowi wiary[6]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W herezji Lutra mo\u017cemy te\u017c dostrzec wp\u0142yw gnozy. Je\u017celi to ja decyduj\u0119 o tym, co jest prawdziwe w Objawieniu i w og\u00f3le co jest prawd\u0105, bez po\u015brednictwa zewn\u0119trznego autorytetu Ko\u015bcio\u0142a, to znaczy, \u017ce B\u00f3g przemawia w moim sercu i bezpo\u015brednio przekazuje mi boskie prawdy. Zatem ka\u017cdy cz\u0142owiek mo\u017ce do\u015bwiadczy\u0107 Boga we w\u0142asnym wn\u0119trzu, bez \u017cadnych zb\u0119dnych po\u015brednik\u00f3w. Niestety dzisiaj widzimy, \u017ce to gnostyckie rozumienie wiary, jest cz\u0119stym udzia\u0142em nawet wielu katolik\u00f3w, nie\u015bwiadomych wp\u0142yw\u00f3w luteranizmu na nasz\u0105 wiar\u0119.[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n B\u0142\u0119dy Lutra polegaj\u0105ce na odrzuceniu g\u0142\u00f3wnej zasady katolicyzmu, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 przekazuje nam wiar\u0119 i strze\u017ce jej prawowierno\u015bci, doprowadzi\u0142y do kolejnych b\u0142\u0119d\u00f3w. By\u0142y nimi: odrzucenie wi\u0119kszo\u015bci sakrament\u00f3w \u2013 szczeg\u00f3lnie eucharystii i kap\u0142a\u0144stwa, fa\u0142szywe rozumienie nauki o predestynacji i usprawiedliwieniu, odrzucenie prymatu papie\u017ca, prymat w\u0142adzy \u015bwieckiej nad duchow\u0105, odrzucenie kultu Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny i \u015bwi\u0119tych. Obok tych najbardziej widocznych b\u0142\u0119d\u00f3w, pojawi\u0142 si\u0119 kolejny, dotycz\u0105cy \u017ar\u00f3de\u0142 i uzasadnienia moralno\u015bci. Je\u017celi Luter odebra\u0142 Ko\u015bcio\u0142owi prawo do ustalania prawd wiary, to r\u00f3wnie\u017c prawa moralne trac\u0105 swoj\u0105 dotychczasow\u0105 moc. Moralno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska a wi\u0119c ocena tego co jest dobre a co jest z\u0142e, ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o z prawd wiary a B\u00f3g jest Prawodawc\u0105 i Str\u00f3\u017cem moralno\u015bci. Gdy prawdy wiary trac\u0105 sw\u00f3j obiektywny charakter potwierdzony autorytetem Ko\u015bcio\u0142a i staj\u0105 si\u0119 zale\u017cne od subiektywnej oceny, to r\u00f3wnie\u017c prawa moralne podlegaj\u0105 tylko mojemu wewn\u0119trznemu os\u0105dowi. Tu dostrzegamy \u017ar\u00f3d\u0142a relatywizmu moralnego, ocena dobra i z\u0142a s\u0105 pochodn\u0105 tylko i wy\u0142\u0105cznie subiektywnych przekona\u0144. Nie istniej\u0105 zatem obiektywne prawa moralne zakorzenione w Najwy\u017cszym Prawodawcy, kt\u00f3rego rzecznikiem jest Ko\u015bci\u00f3\u0142. St\u0105d wynika\u0142a te\u017c ogromna niech\u0119\u0107 Lutra do Arystotelesa \u2013 ojca logiki, z jego koncepcj\u0105 Prawa Naturalnego.<\/p>\n\n\n\n Konsekwencj\u0105 herezji Lutra jest te\u017c rozbicie samego ruchu protestanckiego (nie u\u017cywam nawet poj\u0119cia \u201eko\u015bcio\u0142y protestanckie\u201d, poniewa\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest Jeden, \u015awi\u0119ty, Powszechny i Apostolski), kt\u00f3ry dzisiaj liczy kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy denominacji, nie licz\u0105c legion\u00f3w sekt wywodz\u0105cych si\u0119 z tego heretyckiego ruchu. Luter i jego epigoni, nie byli w stanie nikogo przekona\u0107, \u017ce teraz, po odrzuceniu autorytetu Ko\u015bcio\u0142a, istnieje jedyna w\u0142a\u015bciwa interpretacja Biblii i wiary. Ka\u017cdy bowiem w swoim sercu ma odpowiedni\u0105 dla siebie interpretacje, a gdyby ktokolwiek twierdzi\u0142 co\u015b przeciwnego, nawet sam Luter, ten pr\u00f3buje narzuci\u0107 dogmatyzm w\u0142a\u015bciwy Ko\u015bcio\u0142owi \u2013 Wielkiej Nierz\u0105dnicy[8]<\/a>. Je\u017celi Tradycja Ko\u015bcio\u0142a zostaje zniesiona, pozostaje dowolna subiektywna interpretacja, prowadz\u0105ca do chaosu i unicestwienia wiary. Gdy spojrzymy z perspektywy pi\u0119ciu wiek\u00f3w istnienia luteranizmu, mo\u017cemy z ca\u0142\u0105 stanowczo\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce protestantyzm ze swoim subiektywizmem prowadzi w prostej linii do ateizmu i spustoszenia \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n To, co zadecydowa\u0142o o schizmie Lutra, \u201enie s\u0105 ani twierdzenia dotycz\u0105ce odpust\u00f3w, mszy, sakrament\u00f3w, papiestwa czy celibatu ksi\u0119\u017cy. (\u2026). Zadecydowa\u0142o o niej jasne i \u015bmia\u0142e wyartyku\u0142owanie tego, co wynika z odruchu buntu, jaki poniek\u0105d jest wpisany w serce gatunku ludzkiego \u2013 czyli niemo\u017cno\u015bci \u015bcierpienia autorytetu<\/em>. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako zbiorowe, historyczne cia\u0142o Boga \u2013 cz\u0142owieka w\u0142a\u015bnie z pierwiastka boskiego czerpie sw\u0105 organiczn\u0105 jedno\u015b\u0107. Czym jest zatem cz\u0142owiek, je\u015bli nie cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cyj\u0105c\u0105 w \u0142\u0105czno\u015bci z tym pierwiastkiem i trwaj\u0105c\u0105 wzgl\u0119dem niego w pos\u0142usze\u0144stwie? Kto t\u0119 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 zrywa, odcina si\u0119 od zasady, na kt\u00f3rej ufundowana jest religia\u201d.[9]<\/a><\/p>\n\n\n\n Aby\u015bmy mieli pe\u0142en obraz sytuacji, przyjrzyjmy si\u0119 osobowo\u015bci Marcina Lutra. Z kim Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 do czynienia. Tak pisa\u0142 Luter o papiestwie w Rzymie w 1520 roku: \u201e\u017begnaj nieszcz\u0119sny, zgubiony i blu\u017anierczy Rzymie; nareszcie spad\u0142 na ciebie s\u0142uszny gniew Bo\u017cy, bo mimo wszystkich modlitw za ciebie zanoszonych, ka\u017cdego dnia stajesz si\u0119 coraz gorszy. Uzdrowiliby\u015bmy Babilon, ale nie jego. Porzu\u0107my go zatem; niech si\u0119 stanie domostwem smok\u00f3w, z\u0142ych duch\u00f3w, goblin\u00f3w i czarownic, a imi\u0119 jego wiecznym zawstydzeniem, po brzegi bowiem wype\u0142niaj\u0105 go bo\u017cki chciwo\u015bci, zdrajcy, apostaci, bestie, lubie\u017cnicy, z\u0142odzieje, symonici i niesko\u0144czona liczba innych potwor\u00f3w; niech stanie si\u0119 rodzajem panteonu wszelkiej nieprawo\u015bci!….Skoro z\u0142odziei karzemy szubienic\u0105, rabusi\u00f3w mieczem, heretyk\u00f3w za\u015b ogniem, tym silniej zaatakujmy zbrojnie owych pan\u00f3w wiecznego pot\u0119pienia, tych kardyna\u0142\u00f3w, tych papie\u017cy, wszystkich tych m\u0119t\u00f3w rzymskiej Sodomy, bez ustanku deprawuj\u0105cych Bo\u017cy Ko\u015bci\u00f3\u0142, i obmyjmy d\u0142onie w ich krwi\u201d.[10]<\/a> Po V wiekach mo\u017cemy us\u0142ysze\u0107 z ust najwy\u017cszych dostojnik\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, \u017ce Marcin Luter jest \u015bwi\u0119ty a dzi\u0119ki jego dzia\u0142alno\u015bci Ko\u015bci\u00f3\u0142 do\u015bwiadczy\u0142 wiele dobra.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Protestanci odrzucili Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako \u015brodowisko zdegenerowane i przypominaj\u0105ce Wielki Babilon, kt\u00f3rego nie ma sensu reformowa\u0107 ani uzdrawia\u0107. Zapomnieli, nie dostrzegli drobnego szczeg\u00f3\u0142u, kt\u00f3ry ich pokr\u0119tn\u0105 argumentacja obraca w py\u0142. Ot\u00f3\u017c Biblia, kt\u00f3r\u0105 uznali (r\u00f3wnie\u017c wybi\u00f3rczo), zosta\u0142a \u201estworzona\u201d przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. Zanim powsta\u0142 kanon Pisma \u015awi\u0119tego, Ko\u015bci\u00f3\u0142 ju\u017c istnia\u0142. Proces redakcji kanonu trwa\u0142 przez wiele lat. O tym metodologicznym b\u0142\u0119dzie protestanci nie chc\u0105 s\u0142ysze\u0107.<\/p>\n\n\n\n Od 1517 roku Ko\u015bci\u00f3\u0142 do\u015bwiadczy\u0142 podzia\u0142u, kt\u00f3ry trwa do dzi\u015b i nie wida\u0107 na horyzoncie \u017cadnych oznak ponownego zjednoczenia. To s\u0105 dwa inne rodzaje chrze\u015bcija\u0144stwa, zupe\u0142nie sobie obce. Do tej pory Ko\u015bci\u00f3\u0142 musi dokonywa\u0107 ogromnego wysi\u0142ku, aby zachowa\u0107 nienaruszon\u0105 doktryn\u0119. Dzieje si\u0119 tak wobec ci\u0105g\u0142ego zagro\u017cenia schizm\u0105 lutera\u0144sk\u0105 i nieustannego przenikania herezji do Ko\u015bcio\u0142a. <\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> Tam\u017ce, s. 88.<\/p>\n\n\n\n [2]<\/a> Por. tam\u017ce, s. 63-84.<\/p>\n\n\n\n [3]<\/a> Tam\u017ce, s. 74.<\/p>\n\n\n\n [4]<\/a> Romano Amerio, dz. cyt. s. 39.<\/p>\n\n\n\n [5]<\/a> Tam\u017ce, s. 35.<\/p>\n\n\n\n [6]<\/a> Por. tam\u017ce, s. 35-36.<\/p>\n\n\n\n [7]<\/a> Por. Bp Athananius Schneider, Wiosna Ko\u015bcio\u0142a kt\u00f3ra nie nadesz\u0142a, Krak\u00f3w 2020, s. 113.<\/p>\n\n\n\n [8]<\/a> Dostojewski, kt\u00f3ry \u017cywi\u0142 wyra\u017an\u0105 niech\u0119\u0107 do katolicyzmu i polsko\u015bci, uwa\u017caj\u0105cy, \u017ce jedynym Ko\u015bcio\u0142em prawowiernym jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 Prawos\u0142awny, pisa\u0142: Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki i jego sekty protestanckie. Por. J. Mackiewicz, Dostojewski,<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n