{"id":1326,"date":"2021-11-06T12:50:14","date_gmt":"2021-11-06T11:50:14","guid":{"rendered":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/?p=1326"},"modified":"2022-06-25T19:58:56","modified_gmt":"2022-06-25T18:58:56","slug":"m-mofina-olejnik-skazani-na-ciezkie-norwidy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/?p=1326","title":{"rendered":"M. Mofina-Olejnik: Skazani na \u201eci\u0119\u017ckie norwidy\u201d?"},"content":{"rendered":"\n

M. Mofina-Olejnik: Skazani na \u201eci\u0119\u017ckie norwidy\u201d?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Uchwa\u0142\u0105 Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej rok 2021 zosta\u0142 ustanowiony rokiem Cypriana Kamila Norwida. We wrze\u015bniu min\u0119\u0142a bowiem dwusetna rocznica urodzin tego niezwyk\u0142ego \u201es z t u k m i s t r za\u201d \u2013 \u2013  \u2013 nie tylko poety, dramaturga i prozaika, ale tak\u017ce rze\u017abiarza, rysownika i malarza. Norwida wymieniamy dzi\u015b jednym tchem z Mickiewiczem, S\u0142owackim i Krasi\u0144skim, przyznaj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce ten \u201eczwarty wieszcz\u201d jaki\u015b taki trudny, dziwaczny, niejasny, odleg\u0142y naszym czasom i sprawom. Nic bardziej mylnego. W roku po\u015bwi\u0119conym Norwidowi warto szczeg\u00f3lnie wnikliwiej przyjrze\u0107 si\u0119 uproszczeniom i stereotypom naros\u0142ym wok\u00f3\u0142 jego tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

                  Poezja Norwida do \u0142atwych nie nale\u017cy \u2013 przemilczenia i niedopowiedzenia, aluzje literackie, motywy, znaki i symbole, rozbudowane metafory, mnogo\u015b\u0107 skr\u00f3t\u00f3w my\u015blowych, neologizm\u00f3w, elips,  ironii i kontrast\u00f3w \u2013 ale mo\u017ce raz na zawsze nale\u017ca\u0142oby si\u0119 wyzby\u0107 przekonania, \u017ce wszystko musi nam przychodzi\u0107 bez wi\u0119kszego wysi\u0142ku intelektualnego. Czy podj\u0119ty trud, praca nie stanowi\u0105 ju\u017c warto\u015bci samej w sobie? \u201eBo pi\u0119kno jest na to aby zachwyca\u0142o do pracy; praca by si\u0119 zmartwychwsta\u0142o\u201d. Stanis\u0142aw Falkowski w ksi\u0105\u017cce \u201eGladiator prawdy\u201d pisze: \u201eNorwid jest trudny, cz\u0119sto bardzo trudny (\u2026) A czy autor\u00f3w ja\u015bniejszych rzeczywi\u015bcie rozumiemy i to bez wysi\u0142ku?\u201d Falkowski zastanawia si\u0119, czy nam \u2013 tym \u201ep\u00f3\u017anym wnukom\u201d zwyczajnie \u201enie brakuje pokory i wytrwa\u0142o\u015bci, by przenikn\u0105\u0107 nowy spos\u00f3b m\u00f3wienia poety, lub wiary, \u017ce zdo\u0142amy tego dokona\u0107\u201d? A sam Norwid wielokrotnie nas do wsp\u00f3\u0142pracy zach\u0119ca\u0142, podkre\u015blaj\u0105c rol\u0119 czytelnika w kszta\u0142towaniu sensu wierszy i niemal organiczny zwi\u0105zek mi\u0119dzy tw\u00f3rc\u0105 a odbiorc\u0105 \u2013 \u201eWi\u0119c st\u0105d to \u2013 st\u0105d to i s\u0142uchacz, i widz jest artyst\u0105\u201d \u2013 pisa\u0142 w traktacie \u201ePromethidion\u201d.<\/p>\n\n\n\n

                  To przekonanie, \u017ce Norwid jest tw\u00f3rc\u0105 nieczytelnym, bierze si\u0119 zapewne z do\u015bwiadcze\u0144 szkolnych. Wszak analiza i interpretacja poezji Norwida uchodzi za ulubion\u0105 \u201etortur\u0119\u201d natchnionych polonistek, kt\u00f3re z lubo\u015bci\u0105 recytuj\u0105 wersy \u201eFortepianu Szopena\u201d nad g\u0142owami biednych uczni\u00f3w, skazanych, jak pisa\u0142a Wis\u0142awa Szymborska, \u201ena ci\u0119\u017ckie norwidy\u201d. Co\u015b w tym rzeczywi\u015bcie jest, bo czytanie Norwida wci\u015bni\u0119tego mi\u0119dzy lekcj\u0119 wychowania fizycznego a sprawdzian z matematyki bywa, mimo dobrych ch\u0119ci nauczycieli i uczni\u00f3w, powierzchowne i stereotypowe, i tak to si\u0119 cz\u0119sto utrwala \u2013 \u017ce trudno, i \u017ce nudno. <\/p>\n\n\n\n

Wiersze Norwida nie s\u0105, jak chcia\u0142 cho\u0107by Staff, \u201ejasne jak spojrzenie w oczy i proste jak podanie r\u0119ki\u201d. Wymagaj\u0105 intelektualnego skupienia, si\u0119gni\u0119cia poza utarte schematy interpretacyjne, a mo\u017ce i techniki kryptograficzne, tu nic nie jest \u201epodane na tacy\u201d. <\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

A nie ma co ukrywa\u0107, wsp\u00f3\u0142czesny cz\u0142owiek przyzwyczajony do roli obs\u0142ugiwanego konsumenta, z tymi wszystkimi technicznymi udogodnieniami, aplikacjami, w has\u0142ach, SMS-ach i hasztagach, rozleniwiony, skroluj\u0105cy bez wi\u0119kszego skupienia zawarto\u015b\u0107 ekranu niech\u0119tnie si\u0119ga po to, co trudne. Jednak, aby by\u0107 sprawiedliwym, trzeba napisa\u0107, \u017ce \u201erzewniej\u201d te\u017c tak bywa\u0142o\u2026<\/p>\n\n\n\n

                  M\u0142ody Norwid by\u0142 ulubie\u0144cem salon\u00f3w. Nieco mroczny, zamy\u015blony poeta, artysta, g\u0142\u0119boki my\u015bliciel, potrafi\u0105cy efektownie m\u00f3wi\u0107, \u201ea s\u0142uchaj\u0105c go mo\u017cna wi\u0119cej skorzysta\u0107 jak z ksi\u0105\u017cki\u201d \u2013 twierdzi\u0142 Zygmunt Mi\u0142kowski. C\u00f3\u017c wi\u0119c si\u0119 sta\u0142o, \u017ce Andrzej Edward Ko\u017amian wkr\u00f3tce pisa\u0142 o nim, \u017ce poetycko og\u0142uch\u0142 i \u017ce \u201ebiedna z niego ruina: tym smutniejsza, \u017ce nigdy wyko\u0144czonego budynku nie by\u0142o\u201d? M\u0142ody Norwid pisa\u0142 po prostu rzeczy \u0142atwiejsze, bardziej przyst\u0119pne\u2026 P\u00f3\u017aniej, jak sam przyznawa\u0142 w li\u015bcie do Teofila Lenartowicza z 1859 roku, przesta\u0142 by\u0107 \u201emi\u0142ym ch\u0142opcem\u201d. Sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem dojrza\u0142ym, a dojrza\u0142o\u015b\u0107 wymaga odwagi w wypowiadaniu prawdy. Na nic zda\u0142y si\u0119 nawo\u0142ywania samego Zygmunta Krasi\u0144skiego i pro\u015bby, by ja\u015bniej k\u0142ad\u0142 w dusze swoje idee, z raz obranej drogi Norwid nie zboczy\u0142 ju\u017c nigdy. Co zajmowa\u0142o poet\u0119 szczeg\u00f3lnie? <\/p>\n\n\n\n

W jego tw\u00f3rczo\u015bci odnajdziemy rozwa\u017cania o \u015bwiecie p\u0119dz\u0105cym w nowoczesno\u015b\u0107, o \u201eepoce ja\u0142owej, brudnej i zarozumia\u0142ej\u201d, o cz\u0142owieku zagubionym, zapatrzonym w pustk\u0119, o Bogu, wieczno\u015bci i czasie, moralno\u015bci, o roli tw\u00f3rcy i poezji, o wielkich tego \u015bwiata, Ojczy\u017anie, losie tu\u0142acza, a wszystko zawsze rozpatrywane z perspektywy wiary, g\u0142\u0119bokiego i dojrza\u0142ego chrze\u015bcija\u0144stwa. <\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

To dojrzewanie poety by\u0142o zwi\u0105zane z sytuacj\u0105 polityczn\u0105 na ziemiach polskich, naznaczone rz\u0105dami genera\u0142a-feldmarsza\u0142ka ksi\u0119cia Paskiewicza, a zatem naznaczone przez uwi\u0119zienia, s\u0105dy, kajdany, zsy\u0142ki na Sybir, kt\u00f3rych do\u015bwiadczali polscy patrioci. Do tego cenzura, jak\u0105 wprowadzi\u0142 car i jego zausznicy, zmusza\u0142a poet\u0119 do szukania przebieg\u0142ej i jednocze\u015bnie genialnej drogi wyra\u017cania patriotycznych tre\u015bci. St\u0105d w poezji wieszcza tak wiele niedom\u00f3wie\u0144, przemilcze\u0144, aluzji i symboli. Norwid zauwa\u017ca\u0142 niedoskona\u0142o\u015b\u0107 cz\u0142owieka, a praca nad t\u0105 \u201eniepe\u0142no\u015bci\u0105\u201d stanowi\u0142a wed\u0142ug poety najwa\u017cniejsze zadanie. Takie podej\u015bcie prowadzi\u0142o do poszukiwania wci\u0105\u017c nowych, oryginalnych zabieg\u00f3w poetyckich. Oryginalno\u015b\u0107 dope\u0142nia\u0142a tre\u015bci i formy pierwiastkiem nowo\u015bci, ale te\u017c owym trudnym Norwidowskim \u201eprzemilczeniem-niedope\u0142nieniem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

                  Dlaczego jeszcze poezja Norwida wydaje si\u0119 by\u0107 inna, trudna i niedost\u0119pna? Kolejny pow\u00f3d to niech\u0119\u0107 tw\u00f3rcy do poezji \u201enaturalnej\u201d. Juliusz Gomulicki we wst\u0119pie do \u201eCyprian Norwid. Pisma wybrane\u201d charakteryzuje j\u0105 jako \u201e\u0142atw\u0105 i jasn\u0105, rzewn\u0105 i \u015bpiewn\u0105, sielsk\u0105 i anielsk\u0105, rodzim\u0105, dekoracyjn\u0105\u201d. Gorzko w tym miejscu pobrzmiewaj\u0105 echa rozmowy z salonu warszawskiego Mickiewiczowskich \u201eDziad\u00f3w\u201d i s\u0142ynne s\u0142owa: \u201eS\u0142awianie, my lubim sielanki\u201d, bowiem by\u0142 to w\u0142a\u015bnie ten typ poezji, kt\u00f3rym zachwyca\u0142a si\u0119 \u00f3wczesna literacka publiczno\u015b\u0107 polska, a z kt\u00f3r\u0105 drogi Norwida rozesz\u0142y si\u0119 pod koniec lat czterdziestych XIX wieku. Norwid ceni\u0142 mniej \u201eroz\u015bpiewan\u0105\u201d poezj\u0119. Nie musia\u0142a by\u0107 \u201e\u015bliczna\u201d, musia\u0142a nie\u015b\u0107 przymioty moralne, kszta\u0142towa\u0107 postawy w duchu chrze\u015bcija\u0144skiego humanizmu. Co ciekawe Norwid pogardza\u0142 tak\u017ce \u201epoezj\u0105 pejza\u017cy\u201d, a przecie\u017c najwi\u0119ksz\u0105 jej realizacj\u0105 jest epopeja narodowa \u201ePan Tadeusz\u201d . W li\u015bcie do Bronis\u0142awa Zaleskiego z 1868 roku pisa\u0142: \u201eJak mi kto da Homera na ukrzepienie-nerw\u00f3w, Tacyta na ukrzepienie-ducha (\u2026) a \u201ePana Tadeusza\u201d na rozmi\u0142owanie si\u0119 w woni ziemia\u0144skiej lasu, barszczu, zraz\u00f3w, bigosu i og\u00f3rk\u00f3w kwaszonych\u2026 \u2013 to bardzo logicznie!\u201d. Prawdziwe to, b\u0142yskotliwe i nawet zabawne (ironiczne?). Kto chce Norwida pozna\u0107 (zrozumie\u0107), niech si\u0119gnie do jego bogatej epistolografii. Du\u017co w niej prawdy o udr\u0119czonym niewol\u0105 narodzie, literaturze, poetyckiej rywalizacji, polskiej duszy, ale te\u017c mi\u0142o\u015bci, przyja\u017ani, obyczajach i plotkach \u2013 nie zawsze to pi\u0119kne i dobre, tak jak nie zawsze pi\u0119kny i dobry jest cz\u0142owiek.<\/p>\n\n\n\n

               <\/p>\n\n\n\n

   \u201eSamotny wszed\u0142em i sam b\u0142\u0105dz\u0119 dalej\u201d \u2013 pisa\u0142 Norwid, bo poeta mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107 oryginalno\u015bci swych dzie\u0142.<\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

Gomulicki nazwa\u0142 Norwida zjawiskiem, bo ten sztukmistrz s\u0142owa bywa\u0142 romantykiem i klasykiem, pozytywist\u0105 i symbolist\u0105. Autorzy opracowa\u0144 tw\u00f3rczo\u015bci poety udowadniaj\u0105, \u017ce Norwida da si\u0119 poj\u0105\u0107 ludzkimi si\u0142ami. Mo\u017ce zatem w roku Norwidowskim warto si\u0119gn\u0105\u0107 po jedno z dzie\u0142 mistrza i samemu si\u0119 o tym przekona\u0107 \u2013  \u2013  \u2013 .<\/p>\n\n\n\n

M. Mofina-Olejnik<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n

  1. Falkowski Stanis\u0142aw, Gladiator prawdy. Norwid \u2013 poeta naszych czas\u00f3w<\/em>, 2018.<\/li>
  2. Gomulicki W. Juliusz, Zjawisko: Norwid, w: Cyprian Norwid. Pisma wybrane<\/em>, 1968.<\/li>
  3. Norwid, Pisma wybrane. Listy<\/em>, 1968.<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W jego tw\u00f3rczo\u015bci odnajdziemy rozwa\u017cania o \u015bwiecie p\u0119dz\u0105cym w nowoczesno\u015b\u0107, o \u201eepoce ja\u0142owej, brudnej i zarozumia\u0142ej\u201d, o cz\u0142owieku zagubionym, zapatrzonym w pustk\u0119, o Bogu, wieczno\u015bci i czasie, moralno\u015bci, o roli tw\u00f3rcy i poezji, o wielkich tego \u015bwiata, Ojczy\u017anie, losie tu\u0142acza, a wszystko zawsze rozpatrywane z perspektywy wiary, g\u0142\u0119bokiego i dojrza\u0142ego chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1135,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1326"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1326"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1326\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1596,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1326\/revisions\/1596"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1135"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1326"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1326"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1326"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}