Bartosz Staniszewski: Przebudzenie chrze\u015bcija\u0144stwa na Zachodzie? Tak, ale w\u015br\u00f3d elit. <\/p>\n\n\n\n
Bart\u0142omiej Staniszewski zastanawia si\u0119, czy mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o cichym przebudzeniu chrze\u015bcija\u0144stwa<\/a><\/p>\n\n\n\n Ciche przebudzenie (quiet revival) to termin, kt\u00f3ry robi coraz wi\u0119ksz\u0105 karier\u0119. Konserwatywne media lubi\u0105 powtarza\u0107, \u017ce jeste\u015bmy \u015bwiadkami odchodzenia cywilizacji zachodniej od libertynizmu. To nie do ko\u0144ca prawda, cho\u0107 chrze\u015bcijanie maj\u0105 si\u0119 z czego cieszy\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Na Oxfrordzie nie \u015bmiej\u0105 si\u0119 z Boga<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kiedy studiowa\u0142em teologi\u0119 na Uniwersytecie Oxfordzkim, jeden z moich przyjaci\u00f3\u0142 wyzna\u0142 mi, \u017ce jako chrze\u015bcijanin czu\u0142 si\u0119 samotny na swoich studiach. By\u0142 jedynym praktykuj\u0105cym katolikiem na swoim roku w Queen\u2019s \u2013 trzydziestym pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci spo\u015br\u00f3d \u00f3wcze\u015bnie 43 college\u2019\u00f3w Oxfordu \u2013 za to nie brakowa\u0142o na nim fan\u00f3w Sama Harrisa, Richarda Dawkinsa<\/a> czy innych modnych wtedy ateist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Religia nie by\u0142a dla jego koleg\u00f3w tylko czym\u015b, z czym si\u0119 nie zgadzali \u2013 aktywnie ni\u0105 gardzili, spogl\u0105dali na ni\u0105 z g\u00f3ry, odrzucali jako zabobon<\/a>, kt\u00f3ry w dwudziestym pierwszym wieku powinni\u015bmy zostawi\u0107 za sob\u0105.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Od tego czasu Dawkins z\u0142agodzi\u0142 swoje stanowisko. Wyra\u017ca teraz publiczny \u017cal z powodu upadku chrze\u015bcija\u0144stwa, za\u015b Sam Harris zdystansowa\u0142 si\u0119 od ateizmu i zamiast tego skierowa\u0142 sw\u00f3j publiczny wizerunek w stron\u0119 technosfery. Odmiana ateizmu, kt\u00f3rej przedstawicielami byli Harris czy Dawkins, na Zachodzie umar\u0142a. Zamiast tego mamy tak zwany quiet revival<\/em>, ciche odrodzenie religii.<\/p>\n\n\n\n Triumfalny powr\u00f3t chrze\u015bcija\u0144stwa?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Prawicowe media na Zachodzie og\u0142aszaj\u0105 triumfalny powr\u00f3t chrze\u015bcija\u0144stwa<\/a>, prawda jest jednak skromniejsza. Chrze\u015bcija\u0144stwo nie wraca w\u015br\u00f3d ludu: ponownie dominuje ono natomiast klimat polityczny.<\/p>\n\n\n\n Wspomniany wcze\u015bniej przyjaciel rozpocz\u0105\u0142 swoje studia dwa lata przede mn\u0105. Kiedy ja przyby\u0142em do Oxfordu, w 2018 roku, klimat wydawa\u0142 si\u0119 ju\u017c inny. G\u0142\u00f3wne katolickie stowarzyszenie \u2013 Newman Society \u2013 sta\u0142o si\u0119 znacznie mniej pokorne w swojej publicznej postawie i wyra\u017anie bardziej konserwatywne. Otwarcie m\u00f3wi\u0142o o aborcji i nawracaniu niewiernych.<\/p>\n\n\n\n Oxford niekoniecznie sta\u0142 si\u0119 bardziej religijny, ale chrze\u015bcijanie przestali publicznie wstydzi\u0107 si\u0119 swoich pogl\u0105d\u00f3w.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n B\u0142\u0119dny raport, prawdziwe zjawisko<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wielki moment dla powrotu chrze\u015bcija\u0144stwa nast\u0105pi\u0142 pozornie w 2024 roku. Bible Society, angielska organizacja charytatywna, opublikowa\u0142a raport zatytu\u0142owany The Quiet Revival<\/em> sugeruj\u0105cy, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo w Wielkiej Brytanii prze\u017cywa gwa\u0142towny wzrost popularno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Wcze\u015bniejsze badania wskazywa\u0142y na pewien wzrost niejednoznacznie zdefiniowanej duchowo\u015bci w USA, Francji czy Australii, lecz nie na tak\u0105 skal\u0119 jak ta opisana w raporcie Bible Society. Raport ten sugerowa\u0142, \u017ce liczba os\u00f3b regularnie chodz\u0105cych do ko\u015bcio\u0142a wzros\u0142a o a\u017c 50% w ci\u0105gu zaledwie sze\u015bciu lat. Konserwatywne media na Zachodzie podchwyci\u0142y temat, a wp\u0142yw raportu by\u0142 tak du\u017cy, \u017ce termin Quiet Revival<\/em> sta\u0142 si\u0119 synonimem religijnego renesansu.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144skie nauczanie moralne traci sens bez metafizyki, kt\u00f3ra je uzasadnia.<\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n Raport okaza\u0142 si\u0119 b\u0142\u0119dny. Jak zauwa\u017cyli niekt\u00f3rzy analitycy ju\u017c w chwili publikacji, by\u0142 sprzeczny z danymi z innych sonda\u017cy, a w marcu 2026 roku wysz\u0142o na jaw, \u017ce ankiety b\u0119d\u0105ce jego podstaw\u0105 by\u0142y wadliwe.<\/p>\n\n\n\n Boty sterowane przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 omin\u0119\u0142y zabezpieczenia YouGov, by zarabia\u0107 pieni\u0105dze na fikcyjnych odpowiedziach. Rzekomi bywalcy ko\u015bcio\u0142\u00f3w nie istnieli. Frekwencja ko\u015bcielna w Anglii nie wzros\u0142a od 2018 roku \u2013 w rzeczywisto\u015bci nieznacznie spad\u0142a, z 12% do oko\u0142o 9% w momencie publikacji raportu.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144ska elita nadchodzi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wkr\u00f3tce po pierwotnej publikacji The Quiet Revival<\/em> zosta\u0142em zaproszony na dyskusj\u0119 przy okr\u0105g\u0142ym stole w Westminsterze. Tematem dyskusji by\u0142a rola chrze\u015bcija\u0144stwa w Anglii, a ju\u017c z zaproszenia wiedzia\u0142em, \u017ce prelegenci b\u0119d\u0105 m\u00f3wili o chrze\u015bcija\u0144stwie pozytywnie. Pok\u00f3j by\u0142 pe\u0142en, a jeden z pozosta\u0142ych uczestnik\u00f3w \u2013 analityk polityczny nieco starszy ode mnie \u2013 skomentowa\u0142, jak niezwyk\u0142a to sytuacja.<\/p>\n\n\n\n Jeszcze kilka lat temu, m\u00f3wi\u0142, na wydarzeniu otwarcie omawiaj\u0105cym warto\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwa dla brytyjskiej polityki, by\u0142oby co najwy\u017cej kilku student\u00f3w i paru dziwol\u0105g\u00f3w. Tu za\u015b siedzieli przedstawiciele ka\u017cdego z g\u0142\u00f3wnych brytyjskich think-tank\u00f3w. I nie przyszli, by drwi\u0107 czy polemizowa\u0107 \u2013 ka\u017cdy z nich by\u0142 przynajmniej og\u00f3lnie przychylny prezentowanym argumentom.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144stwo powraca, lecz podobnie jak powr\u00f3ci\u0142 Arystoteles, gdy jego pisma zosta\u0142y na nowo odkryte w XIII wieku po III krucjacie. Owszem, intelektuali\u015bci zainteresowali si\u0119 po 1204 roku metafizyk\u0105 arystotelesowsk\u0105 \u2013 i pozostali ni\u0105 zainteresowani przez setki kolejnych lat. Jednak \u017cadne herezje arystotelesowskie nie zdoby\u0142y znacznej popularno\u015bci w\u015br\u00f3d ludu, a codzienne zachowania zwyk\u0142ych ludzi nie zmieni\u0142y si\u0119 pod wp\u0142ywem arystotelesowskiej wizji cn\u00f3t.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Niew\u0105tpliwie jednak upada na naszych oczach mit, \u017ce zachodnia elita intelektualna i polityczna ju\u017c nigdy nie powr\u00f3ci do Boga.<\/p>\n\n\n\n Lista publicznych intelektualist\u00f3w wyznaj\u0105cych zainteresowanie chrze\u015bcija\u0144stwem, a nawet nawracaj\u0105cych si\u0119 na chrze\u015bcija\u0144stwo,<\/a> stale ro\u015bnie \u2014 mimo \u017ce sam odsetek chrze\u015bcijan w krajach rozwini\u0119tych nie wzrasta. Ci politycy, po kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o dot\u0105d oczekiwa\u0107 patrzenia z g\u00f3ry na chrze\u015bcija\u0144stwo, teraz ch\u0119tnie g\u0142osz\u0105 jego u\u017cyteczno\u015b\u0107 dla kohezji spo\u0142ecznej lub podkre\u015blaj\u0105 wag\u0119 empatycznego przes\u0142ania Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n Mette Frederiksen<\/a>, premier Danii i ulubienica europejskiej lewicy, m\u00f3wi\u0142a w przem\u00f3wieniu w zesz\u0142ym roku o potrzebie \u201edozbrojenia\u201d, kt\u00f3re jest \u201er\u00f3wnie wa\u017cne [jak militarne]. To dozbrojenie duchowe.\u201d Wspomnia\u0142a nawet, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 oferuje \u201enaturaln\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 i narodowe zakorzenienie.\u201d Jeszcze niedawno taka wypowied\u017a skandynawskiego socjaldemokraty by\u0142aby nie do pomy\u015blenia, a przyk\u0142ad\u00f3w jest wiele wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n Nawet w Polsce Rafa\u0142 Trzaskowski<\/a> w kwietniu 2025 roku wspomina\u0142 pami\u0119\u0107 o \u015bp. papie\u017cu Janie Pawle II<\/a>. Nie by\u0142 to tylko desperacki ruch, by zdoby\u0107 centrum wyborcze w ostatecznie nieudanej kampanii prezydenckiej \u2013 zachodnia, liberalna ba\u0144ka intelektualna, w kt\u00f3rej operuje Trzaskowski, przesun\u0119\u0142a si\u0119 w stron\u0119 religijno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego elity zachodnie zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do chrze\u015bcija\u0144stwa?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Cz\u0119\u015bciowo jest to efekt szerszej zmiany pogl\u0105d\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie. Opinie uznawane niegdy\u015b za zbyt nieprzyzwoite dla szanowanych ludzi uleg\u0142y zmianie, a nauczanie chrze\u015bcija\u0144skie nie jest ju\u017c ekskomunikowane z ko\u015bcio\u0142a opinii publicznej. Ortodoksyjnie katolickie stanowisko wobec aborcji<\/a>, ma\u0142\u017ce\u0144stw jednop\u0142ciowych czy kap\u0142a\u0144stwa kobiet nie wydaje si\u0119 ju\u017c ekstremalne w kontek\u015bcie szerszej zmiany postaw dotycz\u0105cych etyki seksualnej i oporu wobec politycznego feminizmu.<\/p>\n\n\n\n Progresywna lewica sama do tego doprowadzi\u0142a \u2013 jej parcie ku coraz bardziej radykalnym \u017c\u0105daniom w kwestii akceptacji transp\u0142ciowo\u015bci<\/a> zrazi\u0142o tak wielu ludzi, \u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 ca\u0142kowicie odwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 od polityki progresywnej.<\/a><\/p>\n\n\n\n Ci, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c wierz\u0105, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 przyniesie nieuchronn\u0105 laicyzacj\u0119, \u017ce wiara w Boga jest \u015blepa i naiwna, \u017ce Polska jest op\u00f3\u017aniona wzgl\u0119dem Zachodu, bo nie jest bardziej ateistyczna, utkn\u0119li w przesz\u0142o\u015bci. Rzeczywisto\u015b\u0107 wygl\u0105da odwrotnie. Zach\u00f3d, ku kt\u00f3remu patrz\u0105 za przyk\u0142adem, ju\u017c sobie z tego zdaje spraw\u0119.<\/p>\n\n\n\n Polska \u2013 odr\u0119bny przypadek<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dlaczego wi\u0119c trend g\u0142o\u015bnych nawr\u00f3ce\u0144 intelektualist\u00f3w oraz przesuwania debaty publicznej bli\u017cej chrze\u015bcija\u0144skich warto\u015bci w du\u017cej mierze omija Polsk\u0119?<\/a> Jedn\u0105 z odpowiedzi mo\u017ce by\u0107 s\u0142aba katecheza.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144skie nauczanie moralne traci sens bez metafizyki, kt\u00f3ra je uzasadnia. Tymczasem spos\u00f3b, w jaki religii uczy si\u0119 w szko\u0142ach i jak przedstawia si\u0119 j\u0105 w kazaniach, cz\u0119sto sprawia wra\u017cenie, jakby metafizyka by\u0142a jedynie dodatkiem do kodeksu moralnego. W rzeczywisto\u015bci to w\u0142a\u015bnie kodeks moralny wyrasta z bogatej metafizyki, a nie odwrotnie.<\/p>\n\n\n\n Wobec pyta\u0144 o to, jak B\u00f3g mo\u017ce by\u0107 zarazem jeden i w Tr\u00f3jcy, jak Chrystus mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie Bogiem i cz\u0142owiekiem, a przede wszystkim \u2013 sk\u0105d bierze si\u0119 z\u0142o w \u015bwiecie i w Ko\u015bciele, skoro B\u00f3g jest wszechmog\u0105cy i \u017ar\u00f3d\u0142em dobra, polscy chrze\u015bcijanie zbyt cz\u0119sto odpowiadaj\u0105 jedynie: \u201etrzeba wierzy\u0107\u201d. Zdarza si\u0119 te\u017c, \u017ce nie maj\u0105 \u017cadnej odpowiedzi.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144stwo oferuje racjonaln\u0105 wizj\u0119 rzeczywisto\u015bci i odpowiada na pytania metafizyczne i moralne, wobec kt\u00f3rych ateizm jest niemy.<\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144stwo w Polsce wydaje si\u0119 sprzeciwia\u0107 si\u0119 rozumowi; za\u015b na Zachodzie \u015bwie\u017co nawr\u00f3ceni chrze\u015bcijanie cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105 o tym,<\/a> jak to w\u0142a\u015bnie chrze\u015bcija\u0144stwo oferuje racjonaln\u0105 wizj\u0119 rzeczywisto\u015bci i odpowiada na pytania metafizyczne i moralne, wobec kt\u00f3rych ateizm jest niemy.<\/p>\n\n\n\n