{"id":1808,"date":"2026-09-05T12:08:11","date_gmt":"2026-09-05T11:08:11","guid":{"rendered":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/?p=1808"},"modified":"2026-09-05T12:09:23","modified_gmt":"2026-09-05T11:09:23","slug":"bp-r-mutsaerts-kosciol-potrzebuje-chrystusa-nie-kolejnych-synodow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/?p=1808","title":{"rendered":"Bp R. Mutsaerts: Ko\u015bci\u00f3\u0142 potrzebuje Chrystusa, nie kolejnych synod\u00f3w!"},"content":{"rendered":"\n

Holenderski biskup napisa\u0142 list otwarty do Leona XIV, a w nim zawar\u0142 wszystkie dramatyczne pytania, kt\u00f3re ci\u0105\u017c\u0105 na duszach wielu katolik\u00f3w, a przede wszystkim uderza w synodalno\u015b\u0107, ja\u0142ow\u0105 paplanin\u0119 w Watykanie oraz odej\u015bcie od misji i nawracania. Bp Mustaerts pisze m.in.: “Prosz\u0119 pozwoli\u0107 mi zada\u0107 niewygodne pytanie: co to wszystko rzeczywi\u015bcie przynios\u0142o? Nie: ile zorganizowano spotka\u0144? Nie: ile sporz\u0105dzono sprawozda\u0144? Lecz: czy wiara sta\u0142a si\u0119 silniejsza? Czy Chrystus by\u0142 g\u0142oszony wyra\u017aniej? Czy wzros\u0142a frekwencja na niedzielnej Mszy \u015awi\u0119tej?”\u00a0<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Oto list holenderskiego biskupa Roba Mutsaertsa w ca\u0142o\u015bci. Pos\u0142uchajcie, to jest bardzo wa\u017cny dokument, kt\u00f3ry mo\u017ce przej\u015b\u0107 do  historii<\/a> Ko\u015bcio\u0142a w podobny spos\u00f3b jak s\u0142ynne dubia wobec papie\u017ca Franciszka.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ojcze \u015awi\u0119ty,<\/p>\n\n\n\n

z czci\u0105 dla urz\u0119du, kt\u00f3ry zosta\u0142 Ojcu \u015awi\u0119temu powierzony jako nast\u0119pcy \u015bwi\u0119tego Piotra, oraz w jedno\u015bci z Ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3ry Chrystus zbudowa\u0142 na Aposto\u0142ach, zwracam si\u0119 do Ojca \u015awi\u0119tego w tym li\u015bcie otwartym. Nie czyni\u0119 tego lekkomy\u015blnie. Tym, co sk\u0142ania mnie do publicznego wypowiedzenia tych s\u0142\u00f3w, jest troska, kt\u00f3ra ostatecznie przewy\u017csza wszystkie inne sprawy ko\u015bcielne: zbawienie dusz. Salus animarum suprema lex<\/em> \u2013 zbawienie dusz jest najwy\u017cszym prawem. Moje pytanie jest proste i powa\u017cne: czy proces synodalny rzeczywi\u015bcie przyczynia si\u0119 do przybli\u017cania dusz do  Chrystusa<\/a> i do wiecznego zbawienia? Dla mnie jest to pytanie rozstrzygaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

Ojcze \u015awi\u0119ty, jestem w pe\u0142ni \u015bwiadomy odpowiedzialno\u015bci zwi\u0105zanej z urz\u0119dem Piotrowym, o kt\u00f3rej kto\u015b pozostaj\u0105cy poza tym urz\u0119dem mo\u017ce mie\u0107 jedynie mgliste wyobra\u017cenie. W\u0142a\u015bnie dlatego pisz\u0119 te s\u0142owa nie z braku czci dla urz\u0119du papieskiego, lecz z mi\u0142o\u015bci do niego. Piotr otrzyma\u0142 przecie\u017c od Chrystusa nie tylko zadanie jednoczenia braci, ale r\u00f3wnie\u017c umacniania ich w wierze: \u201eTy za\u015b, nawr\u00f3ciwszy si\u0119, utwierdzaj swoich braci\u201d. Ostatecznie \u015bwiat niewiele zyskuje na Ko\u015bciele, kt\u00f3ry jedynie powtarza to, co \u015bwiat sam ju\u017c my\u015bli. Potrzebuje Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry z mi\u0142o\u015bci\u0105, ale bez l\u0119ku, wskazuje mu Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n

Moje zastrze\u017cenia dotycz\u0105ce Synodu o synodalno\u015bci nale\u017cy rozumie\u0107 w\u0142a\u015bnie w tym \u015bwietle. Przede wszystkim za\u015b zastanawiam si\u0119, co to wszystko oznacza dla zwyk\u0142ego wiernego, kt\u00f3ry od swojego Ko\u015bcio\u0142a nie oczekuje permanentnego procesu, lecz jasno\u015bci co do drogi prowadz\u0105cej do Boga.<\/p>\n\n\n\n

List ten nie jest zatem oskar\u017ceniem poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b. Nie chc\u0119 r\u00f3wnie\u017c negowa\u0107 dobrych intencji wielu ludzi, kt\u00f3rzy szczerze po\u015bwi\u0119cili si\u0119 procesowi synodalnemu. Dobre intencje zas\u0142uguj\u0105 na uznanie. Nie zwalniaj\u0105 nas jednak z obowi\u0105zku badania owoc\u00f3w. Sam Chrystus da\u0142 nam proste kryterium: \u201ePo ich owocach poznacie ich\u201d. Dlatego uwa\u017cam, \u017ce po latach synodalnych narad, spotka\u0144, sprawozda\u0144 i dokument\u00f3w nadszed\u0142 czas, aby otwarcie zapyta\u0107 o te owoce. Nie z cynizmu, lecz z mi\u0142o\u015bci do Ko\u015bcio\u0142a. Nie z nostalgii za wyidealizowan\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, lecz z troski o jego przysz\u0142o\u015b\u0107. I nie po to, by prowadzi\u0107 walk\u0119 ko\u015bcielno-polityczn\u0105, lecz dlatego, \u017ce za wszystkimi dyskusjami kryje si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 niesko\u0144czenie wa\u017cniejsza: wieczne zbawienie dusz, kt\u00f3re Chrystus powierzy\u0142 swojemu Ko\u015bcio\u0142owi. Z tej w\u0142a\u015bnie troski, Ojcze \u015awi\u0119ty, przedstawiam Ojcu \u015awi\u0119temu poni\u017csze rozwa\u017canie. <\/p>\n\n\n\n

Synod o synodalno\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kto ocenia Synod o synodalno\u015bci wy\u0142\u0105cznie na podstawie jego cel\u00f3w, mo\u017ce z \u0142atwo\u015bci\u0105 napisa\u0107 pozytywn\u0105  histori\u0119<\/a>. S\u0142uchano. Rozmawiano. Zapytano o zdanie tysi\u0105ce ludzi. Biskupi, kap\u0142ani, osoby zakonne i \u015bwieccy spotykali si\u0119 ze sob\u0105. Rozmawiano o wsp\u00f3lnocie, uczestnictwie i misji. Powsta\u0142 nawet nowy ko\u015bcielny s\u0142ownik: synodalno\u015b\u0107, s\u0142uchanie, rozeznawanie, uczestnictwo, rozmowa w Duchu \u015awi\u0119tym, uruchamianie proces\u00f3w. Mo\u017cna jednak opowiedzie\u0107 t\u0119 sam\u0105 histori\u0119 z zupe\u0142nie innej perspektywy. Prosz\u0119 pozwoli\u0107 mi zada\u0107 niewygodne pytanie: co to wszystko rzeczywi\u015bcie przynios\u0142o? Nie: ile zorganizowano spotka\u0144? Nie: ile sporz\u0105dzono sprawozda\u0144? Nie: ilu ludzi wzi\u0119\u0142o udzia\u0142? Lecz: czy wiara sta\u0142a si\u0119 silniejsza? Czy Chrystus by\u0142 g\u0142oszony wyra\u017aniej? Czy pog\u0142\u0119bi\u0142a si\u0119 katolicka to\u017csamo\u015b\u0107? Czy wi\u0119cej ludzi si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142o? Czy wzros\u0142a frekwencja na niedzielnej Mszy \u015awi\u0119tej? Czy jest wi\u0119cej powo\u0142a\u0144 kap\u0142a\u0144skich? Czy katecheza sta\u0142a si\u0119 skuteczniejsza? Czy wzros\u0142a cze\u015b\u0107 dla Eucharystii? Czy nauczanie moralne Ko\u015bcio\u0142a sta\u0142o si\u0119 ja\u015bniejsze? Czy wzros\u0142a odwaga misyjna?<\/p>\n\n\n\n

Kiedy stawia si\u0119 takie pytania, nie spos\u00f3b uzna\u0107 Synodu za sukces. Jednocze\u015bnie trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 jeszcze co\u015b: przedsi\u0119wzi\u0119cie synodalne w rzeczywisto\u015bci jeszcze si\u0119 nie zako\u0144czy\u0142o. Oficjalna faza wdra\u017cania trwa nadal i poprzez spotkania diecezjalne, krajowe i kontynentalne ma ostatecznie doprowadzi\u0107 do zgromadzenia ko\u015bcielnego w Rzymie w pa\u017adzierniku 2028 roku. W maju 2026 roku Watykan ponownie opublikowa\u0142 obszern\u0105 map\u0119 drogow\u0105 tego procesu. Tym bardziej uzasadniona staje si\u0119 krytyka. To, co pierwotnie planowano jako Synod na lata 2021\u20132024, grozi przekszta\u0142ceniem si\u0119 w permanentn\u0105 form\u0119 kierowania Ko\u015bcio\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

Synod o synodzie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwszy godny uwagi aspekt kryje si\u0119 ju\u017c w samej nazwie: Synod o synodalno\u015bci. Tradycyjnie synod zwo\u0142ywano dlatego, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 musia\u0142 rozmawia\u0107 o okre\u015blonym zagadnieniu \u2013 na przyk\u0142ad o ewangelizacji, ma\u0142\u017ce\u0144stwie i rodzinie, kap\u0142a\u0144stwie, Eucharystii, Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym, herezji, kryzysie duszpasterskim albo konkretnym problemie. W przypadku Synodu o synodalno\u015bci sam proces staje si\u0119 przedmiotem rozwa\u017ca\u0144. Mo\u017cna to por\u00f3wna\u0107 do zebrania, kt\u00f3re obraduje bez ko\u0144ca nad tym, w jaki spos\u00f3b w przysz\u0142o\u015bci nale\u017cy organizowa\u0107 zebrania.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 zna sobory i synody od staro\u017cytno\u015bci. Aposto\u0142owie zgromadzili si\u0119 w Jerozolimie. Biskupi naradzali si\u0119 ze sob\u0105. Papie\u017ce konsultowali si\u0119 z biskupami. Wielkich sobor\u00f3w powszechnych nie spos\u00f3b sobie wyobrazi\u0107 bez wsp\u00f3lnego ko\u015bcielnego namys\u0142u i podejmowania decyzji. To jednak r\u00f3\u017cni si\u0119 od synodalno\u015bci jako trwa\u0142ego paradygmatu ko\u015bcielnego. Klasyczny synod by\u0142 \u015brodkiem do celu. We wsp\u00f3\u0142czesnym dyskursie synodalnym istnieje niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce synodalno\u015b\u0107 stanie si\u0119 celem samym w sobie. I w\u0142a\u015bnie tutaj, z klasycznie katolickiego punktu widzenia, zaczyna si\u0119 problem. <\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie jest rozmow\u0105, lecz rzeczywisto\u015bci\u0105 otrzyman\u0105<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 bowiem nie zaczyna si\u0119 od naszego dialogu. Zaczyna si\u0119 od  Chrystusa<\/a>. Brzmi to jak rzecz oczywista, lecz ma daleko id\u0105ce konsekwencje. Chrystus nie za\u0142o\u017cy\u0142 grupy dyskusyjnej. Powo\u0142a\u0142 Aposto\u0142\u00f3w. Udzieli\u0142 im w\u0142adzy. Pos\u0142a\u0142 ich, aby g\u0142osili, chrzcili i nauczali: \u201eId\u017acie wi\u0119c i nauczajcie wszystkie narody\u201d. Kierunek ma tutaj znaczenie fundamentalne. Wiara nie powstaje w ten spos\u00f3b, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 najpierw dokonuje przegl\u0105du tego, w co wierz\u0105 ludzie, a nast\u0119pnie z wszystkich tych do\u015bwiadcze\u0144 wyprowadza wsp\u00f3lne przekonanie. Wiar\u0119 si\u0119 otrzymuje. Pawe\u0142 nieustannie pos\u0142uguje si\u0119 w tym kontek\u015bcie takimi poj\u0119ciami jak otrzymywa\u0107, przekazywa\u0107 i strzec. Ko\u015bci\u00f3\u0142 posiada Objawienie nie dlatego, \u017ce sam je wymy\u015bli\u0142, lecz dlatego, \u017ce je otrzyma\u0142. Oznacza to, \u017ce  chrze\u015bcija\u0144stwo<\/a> ze swej istoty nie mo\u017ce by\u0107 demokratyczne. Nie dlatego, \u017ce demokracja jako forma rz\u0105d\u00f3w jest czym\u015b z\u0142ym, lecz dlatego, \u017ce prawda nie powstaje w wyniku decyzji wi\u0119kszo\u015bci. Gdyby jutro 90 procent katolik\u00f3w przesta\u0142o wierzy\u0107 w rzeczywist\u0105 obecno\u015b\u0107 Chrystusa w Eucharystii, Chrystus nie sta\u0142by si\u0119 przez to mniej rzeczywi\u015bcie obecny. Je\u017celi 80 procent odrzuca okre\u015blon\u0105 nauk\u0119 moraln\u0105, nauka ta nie staje si\u0119 przez to automatycznie nieprawdziwa. Prawda nie jest wytwarzana przez konsensus. To stanowi pierwsze wielkie pole napi\u0119cia wok\u00f3\u0142 projektu synodalnego.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142uchanie: kogo? Jednym z kluczowych s\u0142\u00f3w ca\u0142ego procesu by\u0142o s\u0142uchanie (jak gdyby\u015bmy nigdy wcze\u015bniej tego nie robili). Samo w sobie nie ma w tym nic z\u0142ego. Biskup musi s\u0142ucha\u0107. Kap\u0142an musi s\u0142ucha\u0107. Chrze\u015bcijanie musz\u0105 s\u0142ucha\u0107 siebie nawzajem. Pasterz, kt\u00f3ry nigdy nie s\u0142ucha swojej owczarni, nie jest dobrym pasterzem. Natychmiast jednak pojawia si\u0119 pytanie: kogo Ko\u015bci\u00f3\u0142 powinien s\u0142ucha\u0107 przede wszystkim? Tradycyjna odpowied\u017a brzmi: Chrystusa, Pisma \u015awi\u0119tego, Tradycji apostolskiej, \u015bwi\u0119tych, \u015bwiadectwa dwudziestu wiek\u00f3w  chrze\u015bcija\u0144stwa<\/a>, Magisterium. I oczywi\u015bcie tak\u017ce wiernych.<\/p>\n\n\n\n

W niekt\u00f3rych tekstach synodalnych wydaje si\u0119 jednak, \u017ce ta hierarchia zostaje nieznacznie odwr\u00f3cona. Zaczyna si\u0119 od do\u015bwiadcze\u0144, pragnie\u0144, frustracji i oczekiwa\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi, a nast\u0119pnie pyta si\u0119, jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 powinien na nie odpowiedzie\u0107. Mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 atrakcyjne z duszpasterskiego punktu widzenia, ale niesie ze sob\u0105 niebezpiecze\u0144stwo. Co bowiem dzieje si\u0119 wtedy, gdy pragnienia wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka zderzaj\u0105 si\u0119 z Ewangeli\u0105? W\u00f3wczas to nie Ewangelia musi si\u0119 zmieni\u0107; zmieni\u0107 musi si\u0119 cz\u0142owiek. W chrze\u015bcija\u0144stwie nazywa si\u0119 to nawr\u00f3ceniem. I w\u0142a\u015bnie to s\u0142owo zaskakuj\u0105co rzadko s\u0142yszy si\u0119 w wielu wsp\u00f3\u0142czesnych dyskusjach ko\u015bcielnych.<\/p>\n\n\n\n

Wielki nieobecny: nawr\u00f3cenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tutaj tkwi najg\u0142\u0119bsza s\u0142abo\u015b\u0107 ca\u0142ego projektu. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie istnieje przede wszystkim po to, aby utwierdza\u0107 ludzi w tym, kim ju\u017c s\u0105. Istnieje po to, aby prowadzi\u0107 ich do Chrystusa. Pierwsze s\u0142owa publicznego przepowiadania Jezusa nie brzmi\u0105: \u201eNajpierw powiedzcie mi, co s\u0105dzicie o obecnych strukturach ko\u015bcielnych\u201d. Brzmi\u0105: \u201eNawracajcie si\u0119 i wierzcie w Ewangeli\u0119\u201d. Jest to znacznie mniej biurokratyczne. I znacznie bardziej radykalne. <\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 m\u0119czennik\u00f3w nie zmieni\u0142 \u015bwiata rzymskiego poprzez organizowanie kr\u0119g\u00f3w rozm\u00f3w o tym, jak sprawi\u0107, aby Rzymianie postrzegali wsp\u00f3lnot\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 jako bardziej inkluzywn\u0105. G\u0142osi\u0142 Chrystusa. Piotr g\u0142osi\u0142 Chrystusa. Pawe\u0142 g\u0142osi\u0142 Chrystusa. Franciszek g\u0142osi\u0142 Chrystusa. Dominik g\u0142osi\u0142 Chrystusa. Franciszek Ksawery g\u0142osi\u0142 Chrystusa. Jan Maria Vianney g\u0142osi\u0142 Chrystusa. Matka Teresa g\u0142osi\u0142a Chrystusa. Jan Pawe\u0142 II g\u0142osi\u0142 Chrystusa. Bez w\u0105tpienia s\u0142uchali ludzi. Lecz s\u0142uchanie nigdy nie by\u0142o celem ostatecznym. Celem ostatecznym by\u0142o nawr\u00f3cenie do Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142o\u0144 w sali synodalnej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ponadto istnieje uderzaj\u0105ca rozbie\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy problemami szeroko omawianymi w procesie synodalnym a rzeczywistym kryzysem, w kt\u00f3rym znajduje si\u0119 zw\u0142aszcza Ko\u015bci\u00f3\u0142 zachodni. Podstawowe problemy Ko\u015bcio\u0142a w Holandii, Belgii, przede wszystkim w Niemczech, ale tak\u017ce w znacznej cz\u0119\u015bci Europy Zachodniej, nietrudno dostrzec. Ko\u015bcio\u0142y pustoszej\u0105. Parafie s\u0105 \u0142\u0105czone. Klasztory znikaj\u0105. Osoby zakonne si\u0119 starzej\u0105. Znajomo\u015b\u0107 wiary katolickiej maleje. Spowied\u017a dla wielu katolik\u00f3w praktycznie przesta\u0142a istnie\u0107. Liczba powo\u0142a\u0144 kap\u0142a\u0144skich w wielu miejscach pozostaje niska. Wielu ochrzczonych niemal nie wierzy ju\u017c w podstawowe prawdy wiary. W znacznej cz\u0119\u015bci wsp\u00f3lnoty katolickiej \u017cycie sakramentalne zosta\u0142o powa\u017cnie os\u0142abione. Wobec takiego rozwoju sytuacji mo\u017cna by oczekiwa\u0107, \u017ce \u015bwiatowe przedsi\u0119wzi\u0119cie ko\u015bcielne skoncentruje si\u0119 przede wszystkim na jednym pytaniu: jak mo\u017cemy odzyska\u0107 \u015bwiat dla Chrystusa?<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem uwaga skupia si\u0119 przede wszystkim na strukturach, partycypacji, procesach decyzyjnych, odpowiedzialno\u015bci kobiet, inkluzji, relacjach w\u0142adzy i sposobie funkcjonowania gremi\u00f3w ko\u015bcielnych. S\u0105 to bez w\u0105tpienia uzasadnione tematy. P\u0142on\u0105cy dom ma jednak inne priorytety ni\u017c sprawy natury domowej.<\/p>\n\n\n\n

Parkinsonowskie prawo Ko\u015bcio\u0142a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Instytucje, kt\u00f3re trac\u0105 z oczu sw\u00f3j pierwotny cel, cz\u0119sto zaczynaj\u0105 coraz intensywniej rozmawia\u0107 o w\u0142asnej organizacji. Przedsi\u0119biorstwa prowadz\u0105 wtedy nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 rozmowy o procesach. Uniwersytety \u2013 o zarz\u0105dzaniu. Rz\u0105dy \u2013 o modelach partycypacji. A organizacje ko\u015bcielne \u2013 o strukturach. Im mniej ewangelizacji, tym wi\u0119cej komitet\u00f3w do spraw ewangelizacji. Im mniej powo\u0142a\u0144, tym wi\u0119cej dokument\u00f3w o powo\u0142aniach. Im mniej ludzi przychodzi do Ko\u015bcio\u0142a, tym d\u0142u\u017csze staj\u0105 si\u0119 spotkania po\u015bwi\u0119cone naturze Ko\u015bcio\u0142a. Brzmi to cynicznie, ale kryje si\u0119 za tym powa\u017cna my\u015bl: biurokracja mo\u017ce stwarza\u0107 pozory aktywno\u015bci, podczas gdy rzeczywisto\u015b\u0107 pokazuje co\u015b przeciwnego. Nawiguje si\u0119 bez kompasu. Oczekiwania, kt\u00f3rych nie mo\u017cna spe\u0142ni\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Proces synodalny wzbudzi\u0142 oczekiwania. Sta\u0142o si\u0119 tak przede wszystkim dlatego, \u017ce w r\u00f3\u017cnych fazach konsultacji poruszano tematy dotycz\u0105ce dziedzin, w kt\u00f3rych Ko\u015bci\u00f3\u0142 posiada ju\u017c jasne nauczanie: diakonat kobiet, kap\u0142a\u0144stwo, moralno\u015b\u0107 seksualn\u0105, relacje homoseksualne, stosunek pomi\u0119dzy \u015bwieckimi a duchowie\u0144stwem, w\u0142adz\u0119 ko\u015bcieln\u0105, decentralizacj\u0119 i pozycj\u0119 kobiet. Je\u017celi takie kwestie przez lata s\u0105 \u201edyskutowane\u201d, w naturalny spos\u00f3b powstaje wra\u017cenie, \u017ce ostatecznie mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c ulec zmianie. W przeciwnym razie nie rozmawiano by przecie\u017c o nich bez ko\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n

Prowadzi to do paradoksu duszpasterskiego. Ludzie s\u0105 proszeni o wyra\u017canie swoich oczekiwa\u0144. Nast\u0119pnie okazuje si\u0119, \u017ce niekt\u00f3rych z tych oczekiwa\u0144 nie da si\u0119 spe\u0142ni\u0107 bez nara\u017cenia ci\u0105g\u0142o\u015bci katolickiego nauczania. Co dzieje si\u0119 wtedy? Powszechne rozczarowanie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 sam wzbudzi\u0142 wi\u0119c oczekiwania, kt\u00f3rych ostatecznie nie mo\u017ce spe\u0142ni\u0107. Nie jest to duszpasterski zysk, lecz przepis na frustracj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Protestantyzacja katolickiego rozumienia Ko\u015bcio\u0142a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ponadto z tradycjonalistycznego punktu widzenia ujawnia si\u0119 tutaj pewna historyczna ironia. Niekt\u00f3re elementy wsp\u00f3\u0142czesnej kultury synodalnej rzeczywi\u015bcie wykazuj\u0105 podobie\u0144stwo do tendencji obserwowanych od dziesi\u0119cioleci w Ko\u015bcio\u0142ach protestanckich: wi\u0119kszy nacisk na partycypacj\u0119, wi\u0119kszy wp\u0142yw administracyjny, wi\u0119cej struktur konsultacyjnych, wi\u0119ksze znaczenie wsp\u00f3lnot lokalnych, wi\u0119ksza koncentracja na indywidualnych do\u015bwiadczeniach, wi\u0119cej dyskusji o zmianach spo\u0142ecznych pogl\u0105d\u00f3w i mniejsza oczywisto\u015b\u0107 hierarchicznej w\u0142adzy. Samo w sobie nie musi to by\u0107 b\u0142\u0119dne. Narzuca si\u0119 jednak pytanie historyczne: czy model ten doprowadzi\u0142 do spektakularnego odrodzenia  chrze\u015bcija\u0144stwa<\/a> w \u015bwiecie protestanckim? W znacznej cz\u0119\u015bci Europy Zachodniej odpowied\u017a brzmi jednoznacznie: nie. Dlaczego wi\u0119c Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki mia\u0142by przejmowa\u0107 w\u0142a\u015bnie te administracyjne i duszpasterskie wzorce od wyzna\u0144, kt\u00f3re cz\u0119sto przesz\u0142y przez t\u0119 sam\u0105 sekularyzacj\u0119 jeszcze wcze\u015bniej i jeszcze bardziej dotkliwie? Pacjent rzadko odzyskuje zdrowie, przyjmuj\u0105c lekarstwo pacjenta le\u017c\u0105cego na s\u0105siednim \u0142\u00f3\u017cku, kt\u00f3ry czuje si\u0119 jeszcze gorzej.<\/p>\n\n\n\n

Zapomniana alternatywa: d\u0105\u017cenie do \u015bwi\u0119to\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wielkie reformy katolickie niemal nigdy nie zaczyna\u0142y si\u0119 od struktur. Zaczyna\u0142y si\u0119 od \u015bwi\u0119tych. Po okresach zepsucia przychodzili reformatorzy: Benedykt, Bernard, Franciszek, Dominik, Katarzyna ze Sieny, Ignacy Loyola, Teresa z \u00c1vili, Karol Boromeusz, Franciszek Salezy, Jan Bosko, Teresa z Lisieux, Maksymilian Kolbe, Jan Pawe\u0142 II. Ich program by\u0142 zaskakuj\u0105co prosty: sta\u0107 si\u0119 \u015bwi\u0119tym.<\/p>\n\n\n\n

\u015awi\u0119ty bowiem posiada si\u0142\u0119 misyjn\u0105, z kt\u00f3r\u0105 nie mo\u017ce konkurowa\u0107 \u017caden dokument strategiczny. Parafia ze \u015bwi\u0119tym proboszczem ma lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 ni\u017c diecezja z dwudziestoma grupami roboczymi do spraw synodalno\u015bci i wysoko op\u0142acanymi mened\u017cerami. Klasztor z dziesi\u0119cioma gorliwymi osobami zakonnymi ewangelizuje skuteczniej ni\u017c sto stron ko\u015bcielnego \u017cargonu. Kap\u0142an, po kt\u00f3rym przy o\u0142tarzu wida\u0107, \u017ce wierzy, i\u017c stoi przed Bogiem, mo\u017ce doprowadzi\u0107 do wiary wi\u0119cej ludzi ni\u017c konferencja o liturgii partycypacyjnej. <\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie tutaj znajduje si\u0119 alternatywa, kt\u00f3r\u0105 Synod zbyt s\u0142abo akcentowa\u0142: nie mniej s\u0142uchania, lecz wi\u0119cej \u015bwi\u0119to\u015bci. Nie mniej uczestnictwa, lecz wi\u0119cej nawr\u00f3cenia. Nie mniej dialogu, lecz wi\u0119cej g\u0142oszenia.<\/p>\n\n\n\n

Liturgia jako papierek lakmusowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z klasycznego punktu widzenia uderza r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce kryzys liturgii otrzyma\u0142 stosunkowo niewiele centralnej uwagi. Kto bowiem rzeczywi\u015bcie chce zrozumie\u0107 stan Ko\u015bcio\u0142a, musi przyjrze\u0107 si\u0119 jego kultowi. Lex orandi, lex credendi<\/em> \u2013 spos\u00f3b, w jaki si\u0119 modlimy, wyra\u017ca to, w co wierzymy.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi katolicy niemal przestaj\u0105 rozumie\u0107, \u017ce Msza \u015awi\u0119ta jest sakramentaln\u0105, uobecnion\u0105 Ofiar\u0105  Chrystusa<\/a>; je\u015bli zanika poczucie sacrum, znika cisza, konfesjona\u0142y pozostaj\u0105 puste, a adoracja eucharystyczna zostaje zepchni\u0119ta na margines \u2013 w\u00f3wczas Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie ma problemu ze struktur\u0105 zarz\u0105dzania. Ma problem z wiar\u0105. Nowa struktura uczestnictwa tego nie rozwi\u0105\u017ce. Nie rozwi\u0105\u017ce tego r\u00f3wnie\u017c nowe zgromadzenie. By\u0107 mo\u017ce natomiast rozwi\u0105\u017ce to ponowne odkrycie Boga.<\/p>\n\n\n\n

Paradoks uczestnictwa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Projekt synodalny podkre\u015bla uczestnictwo. Tutaj jednak ujawnia si\u0119 osobliwy paradoks. Ludzie intensywnie uczestnicz\u0105cy w ko\u015bcielnych procesach konsultacyjnych niekoniecznie s\u0105 reprezentatywni dla ca\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a. Cichy katolik, kt\u00f3ry ka\u017cdego ranka chodzi na Msz\u0119 \u015awi\u0119t\u0105, odmawia r\u00f3\u017caniec i uczy swoje wnuki katechizmu, zazwyczaj nie pisze sprawozdania synodalnego. M\u0142ody katolik, kt\u00f3ry jedzie trzy godziny, aby uczestniczy\u0107 w tradycyjnej liturgii, najcz\u0119\u015bciej nie zasiada w diecezjalnej grupie roboczej. Matka sze\u015bciorga dzieci, kt\u00f3ra stara si\u0119 wychowa\u0107 swoj\u0105 rodzin\u0119 po katolicku, mo\u017ce niemal nie mie\u0107 czasu na \u201ekr\u0119gi rozmowy\u201d (Listening Sessions). Siostra zakonna prowadz\u0105ca \u017cycie kontemplacyjne nie wype\u0142nia ankiet. A jednak ich wiara mo\u017ce by\u0107 g\u0142\u0119biej zakorzeniona ni\u017c wiara zawodowych uczestnik\u00f3w ko\u015bcielnych zgromadze\u0144. Kto s\u0142ucha tylko tych, kt\u00f3rzy podchodz\u0105 do mikrofonu, \u0142atwo zapomina, \u017ce Lud Bo\u017cy jest znacznie wi\u0119kszy ni\u017c kr\u0105g ludzi zgromadzonych wok\u00f3\u0142 sto\u0142u obrad.<\/p>\n\n\n\n

Synodalno\u015b\u0107 czy kolegialno\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 zamieszania znikn\u0119\u0142aby, gdyby\u015bmy ponownie zacz\u0119li m\u00f3wi\u0107 precyzyjniej. Tradycja katolicka zna jasne poj\u0119cie: kolegialno\u015b\u0107. Biskupi wsp\u00f3lnie z Piotrem i pod jego zwierzchnictwem tworz\u0105 kolegium biskup\u00f3w. Opr\u00f3cz tego istniej\u0105 rady kap\u0142a\u0144skie, rady duszpasterskie, synody, kapitu\u0142y, wsp\u00f3lnoty zakonne i niezliczone inne formy konsultacji. Dlaczego potrzebna by\u0142a w tym celu nowa, obejmuj\u0105ca wszystko kategoria: synodalno\u015b\u0107? <\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce poj\u0119cie to jest tak szerokie \u2013 jego zdefiniowanie jest niemal niemo\u017cliwe \u2013 ka\u017cdy mo\u017ce rozumie\u0107 je inaczej. Dla jednego oznacza s\u0142uchanie. Dla drugiego decentralizacj\u0119. Dla trzeciego demokratyzacj\u0119. Dla czwartego odnow\u0119 duszpastersk\u0105. Dla pi\u0105tego reform\u0119 urz\u0119du ko\u015bcielnego. Dla sz\u00f3stego inn\u0105 moralno\u015b\u0107 seksualn\u0105. Poj\u0119cie, kt\u00f3re mo\u017ce znaczy\u0107 wszystko, ostatecznie nie znaczy nic. Dlatego uzasadnione jest pytanie o proporcjonalno\u015b\u0107. Ile jeszcze energii nale\u017cy na to po\u015bwi\u0119ci\u0107? Ile posiedze\u0144? Ile zespo\u0142\u00f3w synodalnych? Ile sprawozda\u0144? Ile analiz analiz? A przede wszystkim: co by si\u0119 sta\u0142o, gdyby tak\u0105 sam\u0105 ilo\u015b\u0107 czasu, pieni\u0119dzy, energii duchowej i biskupiej uwagi zainwestowano w katechez\u0119, seminaria duchowne, szkolnictwo katolickie, liturgi\u0119, spowied\u017a, adoracj\u0119 eucharystyczn\u0105, duszpasterstwo ma\u0142\u017ce\u0144stw i bezpo\u015bredni\u0105 ewangelizacj\u0119? Jest to, jak mi si\u0119 wydaje, pytanie retoryczne.<\/p>\n\n\n\n

Najg\u0142\u0119bszy problem: eklezjologia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W gruncie rzeczy dyskusja nie dotyczy wi\u0119c samego spotykania si\u0119. Chodzi o pytanie: czym jest Ko\u015bci\u00f3\u0142? Czy jest przede wszystkim wsp\u00f3lnot\u0105, kt\u00f3ra wsp\u00f3lnie poszukuje tego, czym powinna si\u0119 sta\u0107? Czy te\u017c jest przede wszystkim rzeczywisto\u015bci\u0105 Bo\u017c\u0105, kt\u00f3ra ju\u017c otrzyma\u0142a to, czym ma by\u0107? Katolicka odpowied\u017a mo\u017ce by\u0107 tylko ta druga. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wprawdzie musi nieustannie si\u0119 nawraca\u0107, ale jest zbudowany na Aposto\u0142ach. Strze\u017ce wiary, kt\u00f3rej sam nie wymy\u015bli\u0142. Dlatego ka\u017cda synodalno\u015b\u0107 musi ostatecznie by\u0107 ograniczona przez co\u015b, co nie mo\u017ce stanowi\u0107 przedmiotu synodalnych dyskusji: prawd\u0119 objawion\u0105 przez Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n

\u015awiat nie czeka na Ko\u015bci\u00f3\u0142 synodalny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I tutaj by\u0107 mo\u017ce tkwi najwi\u0119ksza tragedia. Wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat znajduje si\u0119 w nadzwyczajnym kryzysie duchowym. Ludzie poszukuj\u0105 sensu. M\u0142odzi ludzie poszukuj\u0105 to\u017csamo\u015bci. Samotno\u015b\u0107 narasta. Rodziny si\u0119 rozpadaj\u0105. Technologia coraz g\u0142\u0119biej przenika ludzk\u0105 egzystencj\u0119. Pornografia wypacza seksualno\u015b\u0107. Materializm nie daje szcz\u0119\u015bcia. Zmiana klimatu dla wielu staje si\u0119 religi\u0105 zast\u0119pcz\u0105. Ludzie boj\u0105 si\u0119 \u015bmierci, lecz niemal nie wiedz\u0105 ju\u017c, po co \u017cyj\u0105. A po\u015br\u00f3d tego \u015bwiata Ko\u015bci\u00f3\u0142 posiada co\u015b niezwyk\u0142ego. Posiada Ewangeli\u0119. Sakramenty. Eucharysti\u0119. Spowied\u017a. Dwa tysi\u0105ce lat m\u0105dro\u015bci. Pismo \u015awi\u0119te. Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Tomasza z Akwinu. Augustyna. Mistyk\u00f3w. \u015awi\u0119tych. Niezr\u00f3wnan\u0105 tradycj\u0119 sztuki, muzyki, filozofii, moralno\u015bci i duchowo\u015bci. A przede wszystkim: Jezusa Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n

\u015awiat nie czeka na kolejn\u0105 organizacj\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie go s\u0142ucha\u0107. Takich jest ju\u017c wystarczaj\u0105co wiele. \u015awiat czeka na kogo\u015b, kto powie mu, do czego zosta\u0142 stworzony.<\/p>\n\n\n\n

Z Emaus do Jerozolimy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce Ewangelia o uczniach id\u0105cych do Emaus daje ostatecznie najlepszy model autentycznej katolickiej synodalno\u015bci. Chrystus idzie razem z uczniami. Rzeczywi\u015bcie ich s\u0142ucha. Pyta, co ich porusza. Pozwala im m\u00f3wi\u0107. Daje miejsce ich rozczarowaniu. Do tego momentu ka\u017cdy podr\u0119cznik synodalno\u015bci m\u00f3g\u0142by przytakiwa\u0107 z entuzjazmem. Potem jednak nadchodzi moment rozstrzygaj\u0105cy. Chrystus nie potwierdza ich interpretacji. Koryguje j\u0105. Wyja\u015bnia im Pisma. Uczy ich rozumie\u0107 wydarzenia. I wreszcie rozpoznaj\u0105 Go przy \u0142amaniu chleba. To jest katolicka synodalno\u015b\u0107 w najczystszej postaci. A potem uczniowie nie pozostaj\u0105 bez ko\u0144ca zgromadzeni w Emaus, aby analizowa\u0107 do\u015bwiadczenie wsp\u00f3lnej w\u0119dr\u00f3wki. Wstaj\u0105. Wracaj\u0105 do Jerozolimy. Wychodz\u0105, aby g\u0142osi\u0107. Proces synodalny utkn\u0105\u0142 w Emaus i pytanie brzmi, czy w og\u00f3le potrafimy si\u0119 stamt\u0105d wydosta\u0107. Jeste\u015bmy tak bardzo zaj\u0119ci dyskusj\u0105 o tym, jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 powinien wsp\u00f3lnie pod\u0105\u017ca\u0107 drog\u0105, \u017ce czasami zapominamy, dok\u0105d w\u0142a\u015bciwie zmierza. <\/p>\n\n\n\n

Ostatecznie Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nie potrzebuje permanentnego synodu o samym sobie. Potrzebuje \u015bwi\u0119tych. Biskup\u00f3w, kt\u00f3rzy nauczaj\u0105. Kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy si\u0119 modl\u0105. Os\u00f3b zakonnych, kt\u00f3re radykalnie \u017cyj\u0105 dla Boga. Rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy przekazuj\u0105 wiar\u0119. M\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy odkrywaj\u0105, \u017ce prawda jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko opini\u0105. Liturgii, w kt\u00f3rej B\u00f3g rzeczywi\u015bcie znajduje si\u0119 w centrum. Konfesjona\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych grzesznicy znajduj\u0105 przebaczenie. Seminari\u00f3w duchownych, w kt\u00f3rych formowani s\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani gotowi odda\u0107 swoje \u017cycie Chrystusowi. Katolik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie pytaj\u0105 nieustannie, jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma si\u0119 dostosowa\u0107 do \u015bwiata, lecz maj\u0105 odwag\u0119 zaprosi\u0107 \u015bwiat, aby pozwoli\u0142 si\u0119 przemieni\u0107 Chrystusowi. Ostatecznie bowiem Chrystus nie pos\u0142a\u0142 swojego Ko\u015bcio\u0142a w \u015bwiat s\u0142owami: \u201eId\u017acie i wsz\u0119dzie organizujcie procesy synodalne\u201d. Powiedzia\u0142: \u201eId\u017acie na ca\u0142y \u015bwiat i g\u0142o\u015bcie Ewangeli\u0119 wszelkiemu stworzeniu\u201d. Od tego Ko\u015bci\u00f3\u0142 wzi\u0105\u0142 sw\u00f3j pocz\u0105tek. I ilekro\u0107 rzeczywi\u015bcie si\u0119 odnawia\u0142, od tego zaczyna\u0142 na nowo.<\/p>\n\n\n\n

Ojcze \u015awi\u0119ty,<\/strong><\/p>\n\n\n\n

prosz\u0119 pozwoli\u0107 mi zako\u0144czy\u0107 ten list t\u0105 sam\u0105 my\u015bl\u0105, od kt\u00f3rej go rozpocz\u0105\u0142em: zbawieniem dusz. Mam nadziej\u0119 i modl\u0119 si\u0119, aby za pontyfikatu Ojca \u015awi\u0119tego ponownie z wielk\u0105 jasno\u015bci\u0105 sta\u0142o si\u0119 widoczne, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie jest powo\u0142any do nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119 dyskutowania o samym sobie, lecz do g\u0142oszenia  Chrystusa<\/a>; nie do odzwierciedlania ducha czasu, lecz do prowadzenia \u015bwiata ku \u017cyciu wiecznemu.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie od nast\u0119pcy Piotra wierni mog\u0105 oczekiwa\u0107, \u017ce po\u015br\u00f3d zam\u0119tu naszych czas\u00f3w b\u0119dzie umacnia\u0142 braci w wierze. \u017be przypomni nam, i\u017c prawda g\u0142oszona przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie jest w\u0142asno\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy rozporz\u0105dza\u0107 wed\u0142ug w\u0142asnego uznania, lecz drogocennym skarbem, kt\u00f3ry otrzymali\u015bmy i kt\u00f3ry musimy przekaza\u0107 w stanie nienaruszonym. Niech doda odwagi tym, kt\u00f3rzy wiernie wype\u0142niaj\u0105 swoje powo\u0142anie: kap\u0142anom, osobom zakonnym, kt\u00f3re po\u015bwi\u0119ci\u0142y swoje \u017cycie Bogu, rodzicom, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 wychowywa\u0107 swoje dzieci po katolicku pod pr\u0105d, oraz m\u0142odym ludziom, kt\u00f3rzy w\u0142a\u015bnie w epoce relatywizmu t\u0119skni\u0105 za prawd\u0105, \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105, pi\u0119knem i radykaln\u0105 przygod\u0105 \u017cycia z Chrystusem.<\/p>\n\n\n\n

Moja pro\u015bba do Ojca \u015awi\u0119tego jest zatem prosta: prosz\u0119 da\u0107 nam jasno\u015b\u0107. Kiedy \u015bwiat przemawia g\u0142osem pe\u0142nym niepewno\u015bci, niech Piotr przem\u00f3wi jasno. Kiedy Ko\u015bci\u00f3\u0142 zm\u0119czy si\u0119 wewn\u0119trznymi dyskusjami, prosz\u0119 wskaza\u0107 nam drog\u0119 powrotn\u0105 do Chrystusa. Kiedy zagubimy si\u0119 w procesach i strukturach, prosz\u0119 przypomnie\u0107 nam o naszej misji. Kiedy cofamy si\u0119 przed g\u0142oszeniem Ewangelii w ca\u0142ej jej pe\u0142ni, poniewa\u017c mog\u0142aby urazi\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka, prosz\u0119 przypomnie\u0107 nam s\u0142owa samego Piotra: \u201ePanie, do kog\u00f3\u017c p\u00f3jdziemy? Ty masz s\u0142owa \u017cycia wiecznego\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Ojcze \u015awi\u0119ty, pisz\u0119 to ze szczer\u0105 czci\u0105 dla urz\u0119du Ojca \u015awi\u0119tego i z mi\u0142o\u015bci do Ko\u015bcio\u0142a. Moja krytyka procesu synodalnego nie wynika z pragnienia siania niezgody, lecz z obawy, \u017ce tracimy bezcenny czas, podczas gdy tak wielu ludzi nie zna ju\u017c Chrystusa. \u017bniwo jest wielkie. Robotnik\u00f3w ma\u0142o. Ko\u015bcio\u0142y Zachodu pustoszej\u0105, podczas gdy jednocze\u015bnie nowe pokolenia zdaj\u0105 si\u0119 poszukiwa\u0107 prawdy i transcendencji. W\u0142a\u015bnie teraz nie potrzebujemy Ko\u015bcio\u0142a niezdecydowanego, lecz Ko\u015bcio\u0142a misyjnego, kt\u00f3ry wie, jaki skarb posiada, i nie boi si\u0119 pokaza\u0107 tego skarbu \u015bwiatu.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego modl\u0119 si\u0119, aby pontyfikat Ojca \u015awi\u0119tego cechowa\u0142 si\u0119 odnowionym skupieniem na tym, co ostatecznie stanowi serce ka\u017cdej prawdziwej reformy ko\u015bcielnej: Chrystusie, nawr\u00f3ceniu, \u015bwi\u0119to\u015bci, Eucharystii, ewangelizacji i zbawieniu dusz. Gdy bowiem wszystkie synody dobiegn\u0105 ko\u0144ca, wszystkie dokumenty zostan\u0105 napisane, wszystkie gremia rozwi\u0105zane, a nasze w\u0142asne imiona zapomniane, pozostanie tylko pytanie, kt\u00f3re naprawd\u0119 ma znaczenie: czy przybli\u017cyli\u015bmy powierzonych nam ludzi do Jezusa Chrystusa?<\/p>\n\n\n\n

Niech \u015bwi\u0119ty Piotr wstawia si\u0119 za Ojcem \u015awi\u0119tym. Niech Matka Bo\u017ca, Mater Ecclesiae<\/em>, zachowa Ojca \u015awi\u0119tego pod swoj\u0105 opiek\u0105. I niech Pan obdarzy Ojca \u015awi\u0119tego m\u0105dro\u015bci\u0105, odwag\u0105 i ojcowsk\u0105 stanowczo\u015bci\u0105, aby prowadzi\u0142 Jego Ko\u015bci\u00f3\u0142 w prawdzie i mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Ze szczer\u0105 czci\u0105 i w jedno\u015bci modlitwy,
in Christo<\/em>,
+Rob Mutsaerts
biskup pomocniczy diecezji \u2019s-Hertogenbosch<\/p>\n\n\n\n

Za:<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Moje pytanie jest proste i powa\u017cne: czy proces synodalny przyczynia si\u0119 do przybli\u017cania dusz do Chrystusa i do wiecznego zbawienia? <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1809,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1808"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1808"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1808\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1811,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1808\/revisions\/1811"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1809"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rzymskikatolik.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}